Over de grens: de regio als voedselsysteem
Zelfvoorziening hoeft niet bij de landsgrens op te houden. Nederland, Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen delen rivieren, bodems, markten en problemen. Samen vormen ze een van de dichtstbevolkte gebieden van Europa. Kan zo'n grensoverschrijdende regio een eigen, weerbaar voedselsysteem worden?
- De rivieren Rijn, Maas en Schelde: één delta, drie landen.
- De open slagboom: handel en samenwerking over de grens.
- De vrachtwagen op de brug: biggen, mest en voer die de grens over gaan.
- De schoorstenen en torens in het oosten: het Ruhrgebied als grote markt.
- De mand met producten uit drie regio's: een gedeelde voedselvoorziening.
Eén delta
Rijn, Maas en Schelde stromen door drie landen naar dezelfde zee. Nederland, Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen hebben samen tientallen miljoenen inwoners, met grote steden zoals Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen, Brussel, Keulen en de steden van het Ruhrgebied. Het water dat hier overstroomt of droogvalt, komt vaak van over de grens.
Al lang verbonden
De landbouw in deze regio is al sterk verweven. Biggen uit Nederland gaan naar Duitsland om daar te worden afgemest. Mest gaat de grens over naar akkerbouwers die het kunnen gebruiken. Slachterijen, zuivelfabrieken en veevoerbedrijven werken in meerdere landen. Vlaanderen kent, net als Nederland, een intensieve veehouderij en worstelt met vergelijkbare stikstof- en mestproblemen.
Een regio als voedselsysteem
Sommigen zien hier een kans. In plaats van zelfvoorziening per land kun je denken aan een regio die samen veel van haar eigen voedsel maakt, met korte ketens en gedeelde kringlopen. Mest, voer en gewassen kunnen dan binnen de regio rondgaan. De grote steden vormen een markt voor boeren uit de hele regio. En samen ben je minder kwetsbaar dan alleen.
Er bestaan al samenwerkingsverbanden, zoals de Euregio's langs de grens en de Benelux, en de Europese interne markt maakt handel makkelijk.
Wat schuurt
Toch zijn de verschillen groot. Elk land heeft eigen regels voor mest, stikstof, water en natuur. Subsidies verschillen. Wat in het ene land mag, mag in het andere niet. Boeren aan weerszijden van de grens zijn ook elkaars concurrenten. En wie neemt besluiten voor een regio die geen eigen bestuur heeft?
- Waterbeheer was altijd al grensoverschrijdend. Zie Waterschappen en Water en bodem sturend.
- De mest- en stikstofproblemen spelen aan beide kanten van de grens. Zie Het mestprobleem en zure regen en De PAS-uitspraak.
- De vraag naar zelfvoorziening wordt anders als je de regio als eenheid neemt. Zie Wereldmarkt of zelfvoorziening? en Open venster: wat nu?.
Vier perspectieven
De boer in de grensstreek
Voor boeren dicht bij de grens is de buurregio vaak dichterbij dan de eigen hoofdstad. Ze verkopen, kopen en werken al over de grens. Tegelijk merken ze elke dag dat de regels aan de andere kant anders zijn.
De buurregio
Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen hebben hun eigen landbouw, eigen belangen en eigen politiek. Samenwerken biedt kansen, maar ze willen niet het afvoerputje worden van andermans overschotten.
De overheid
Landbouw-, water- en natuurbeleid zijn grotendeels nationaal en Europees geregeld. Een regionaal voedselsysteem vraagt om afstemming tussen drie overheden, en om de bereidheid om een deel van de eigen regels gezamenlijk te maken.
De burger
Voor burgers kan een regionaal voedselsysteem betekenen: meer eten van dichtbij, ook van over de grens. Het vraagt wel dat 'lokaal' niet meer gelijkstaat aan 'Nederlands'.
Waar houdt 'ons' voedsel op: bij de landsgrens, bij de regio of bij Europa?
- Euregio Rijn-Waal en Euregio Maas-Rijn, informatie over grensoverschrijdende samenwerking.
- Benelux Unie, samenwerking op het gebied van landbouw en voedselveiligheid.
- Departement Landbouw en Visserij (Vlaanderen) en IT.NRW, landbouwstatistieken.
- CBS, statistieken over de Nederlandse landbouw en export.